مارگارت گریوز (Margaret Graves) از پژوهشگران معاصر در عرصۀ مطالعات تاریخ هنر اسلامی، پرفسور مارگارت گریوز[۱]، دانشیار پیشین گروه تاریخ هنر و معماری دانشگاه ایندیانا بلومینگتون[۲] است.
او از سال ۲۰۲۳ در گروه تاریخ هنر و معماری دانشگاه براون مشغول به کار شد. مطالعات مارگارت گریوز شامل حیطههای زیر است:
- هنرهای تجسمی
- فرهنگ بصری
- معماری اسلامی در قرون میانه
- هنر و صنعت در جهان اسلام
- شرقشناسی
- تاریخنگاری هنر اسلامی
گریوز در سال ۲۰۱۰ از دانشگاه ادینبرو در رشتۀ تاریخ هنر دکتری خود را گرفت. موضوع رساله او با راهنمایی رابرت هیلن برند [۳]، «جهانهای کوچک شده: چهار مطالعه بر روی اشیا در شکل و شمایل معمارانه در خاورمیانۀ سدههای میانه»[۴] بود. مارگارت گریوز در پژوهشهای متأخر خود در قالب مقالهها و کتب نیز همین زمینه را به کار برده است.
گریوز دورۀ پستدکتری را در مؤسسۀ مطالعات عالی علوم انسانی دانشگاه ادینبرو[۵] و انستیتوی مطالعات فارسی انگلیس[۶] در سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ گذرانده است.
آثار مارگارت گریوز
از برجستهترین تالیفات گریوز، میتوان به کتاب «هنر كنایی: شئ، تزئین و معماری در اسلام سدههای میانه»[۱۰] نوشته شده در سال ۲۰۱۸ اشاره کرد.
امتیاز ویژۀ این کتاب شامل:
- استفادۀ فراوان از منابع تاریخی سدههای اسلامی
- دیدگاه تحلیلی به اشیا در قلمرو اسلامی در سدههای میانه
ایدۀ اصلی کتاب هنر کنایی
ارتباط میان معماری و اشیا جوهره اصلی کتاب هنر کنایی است. گریوز در آن اثبات میکند که چگونه اشیا با فلسفه و الهیات و علوم و ادبیات سدههای میانه پیوند خورده است. ماهیت و روابط معماری را با اشیاء متعددی که در بافت تاریخی آن دوره قرار داده شده، ارزیابی میکند.
گریوز اشیا را که شامل بخوردان، جوهردان و چراغدان میشوند، به عنوان الگوهای محاکاتی از فرمهای معماری میداند.
از جمله اصطلاحات بهکاررفته در این کتاب خرَدِ دست[۱۱] است، زیرا گریوز صنعتگری سدههای میانۀ اسلامی را عملی خردورزانه و نوعی تفکر دانسته است. به باور او بحث و اشاره به صنعتگری در طیف وسیعی از منابع ادبی و فلسفی عربی و فارسی قرن ۱۰ تا ۱۲ میلادی یافت می شود که مقارن با دورهی شکوفایی فکری گسترده در جهان اسلام است.
کتاب هنر کنایی جوایز متعددی را برای او به ارمغان آورد:
- جایزۀ کارن گولد[۷] در سال ۲۰۲۱
- جایزۀ سالانۀ کتاب مرکز بینالمللی هنر سدههای میانه[۸] در سال ۲۰۱۹
- جایزۀ بنیاد برکات[۹] در سال ۲۰۱۸
مقاله مطالعه خاورمیانه و خاورنزدیک
از دیگر تألیفات مارگارت گریوز میتوان به مقالهای از ویژهنامۀ «مطالعۀ خاورمیانه و خاورنزدیک در مؤسسۀ مطالعات عالی، پرینستون، ۱۹۳۵ـ۲۰۱۸»[۱۲] اشاره کرد.
در این مقاله گریوز به متن کتیبه های تزئینی در اشیاء سده های میانۀ معماری اسلامی می پردازد. او نظریه های ادبی سدههای میانه را شامل دو بخش لفظ و معنا میداند. دستنوشتهها را زبانِ دست مینامد که بیانگر ماهیت دوگانۀ کلمه یعنی گفتار و نوشتار است.
تمركز مارگارت گریوز در این مقاله بر روی عباراتی است که برای صاحب ناشناس شئ از خداوند طلب برکت میکنند. گریوز اهمیت این گونه نوشتارها را ایجاد ارتباط مؤثر میان شئ، مخاطب و عملکردهای احتمالی اجتماعی در کتیبههای تزئینی میداند.
از سوی دیگر گریوز کتیبهها را شیوۀ مناسبی برای طبقهبندیهای تاریخ هنری ذکر میکند. او دلیل دشواری در خواندن کتیبههای عمدتاً تکراری را برآمده از این موارد میبیند:
- پیچیدگیهای خطنوشتهها
- تکرار
- حذف
- اشتباهات نوشتاری
در متن مقاله این سؤال مطرح میشود که آیا پیچیدگیهای گفته شده برای به چالش کشیدن مخاطبان اصلی این اشیاء بوده؟ عملکرد اجتماعی این اشیا چه بوده است؟
فرضیات مارگارت گریوز در پاسخ به این پرسشها مبتنی بر این است که نیاز مخاطب به چرخاندن شئ برای خوانش کتیبههای روی آن، تعامل بیشتری میان مخاطب و شئ ایجاد میکرده است.
از سویی این عبارات بر ارزشهای اقتصادی و اجتماعی اثر میافزوده و ابزاری برای بیان حسن نیت اهداکنندۀ شئ به صاحبش به شماره میرفته است. چنین تعاملی به عنوان تمرینی برای افکار و رفتارهای صحیح و خیرخواهانه در محیطهای اجتماعی و خانگی بوده است.
کتاب سلجوقیان و جانشینان؛ فصل سیزده
تألیف دیگر مارگارت گریوز فصل سیزدهم کتاب «سلجوقیان و جانشینانشان: هنر، فرهنگ و تاریخ»[۱۳] است كه در ادامۀ مباحث کتاب خود، به تمایز ماهیت سطح دوبعدی تزئینشده و شئ سهبعدی تزئینی میپردازد. برای تحلیل خود به منابع مکتوب قرون میانه از جمله آراء غزالی رجوع می کند.
ویژگی اندیشههای مارگارت گریوز
آنچه تحقیقات مارگارت گریوز را در حیطۀ مطالعات تاریخی هنر اسلامی برجسته میکند کشف اندیشههای حاکم بر تاریخ هنر در سدههای میانۀ اسلامی با تکیه بر مطالعه و تسلط بر گسترۀ شواهد متنی، نظریههای ادبی، کلامی، فلسفی، تفسیر اشیا در بافت تاریخی، بافت فرهنگی مرتبط با زمان و مکان ساخت آنها است. بنابراین چنین نگاهی را می توان به عنوان الگویی در مطالعات تاریخ هنر اسلامی قرار داد.
پینوشت
[۱]. Margaret Graves (marggrav@indiana.edu)
[۲]. Indiana University Bloomington
[۳]. Robert Hillenbrand
[۴]. Worlds Writ Small: Four Studies on Miniature Architectural Forms in the Medieval Middle East
[۵]. Institute for the Advanced Study of the Humanities, University of Edinburgh
[۶]. British Institute of Persian Studies
[۷]. The Karen Gould Prize
[۸]. International Center of Medieval Art Annual Book Prize
[۹]. Barakat Trust prize
[۱۰]. Arts of Allusion: Object, Ornament, and Architecture in Medieval Islam
[۱۱]. The intellect of the hand
[۱۲]. Margaret S. Graves, ‘Say Something Nice: Supplications on Medieval Objects, and Why They Matter’, in Sabine Schmidtke, ed., Studying the Near and Middle East at the Institute for Advanced Study, Princeton, ۱۹۳۵-۲۰۱۸ (Piscataway, NJ: Gorgias Press, ۲۰۱۸), pp. ۳۲۲–۳۳۰
[۱۳]. Margaret S. Graves, ‘Casting Shadows’, in Sheila Canby, Deniz Beyazit and Martina Rugiadi, eds, The Seljuqs and Their Successors: Art, Culture, and History (Edinburgh: Edinburgh University Press, ۲۰۲۰), pp. ۱۹۹–۲۱۴
بدون دیدگاه