چارلز پیتر مِلْویل (Charles P. Melville) محقق بریتانیایی مشهور، و استاد تاریخ ایران در دانشگاه کمبریج و عضو کالج پمبروک[۱]، در سال ۱۹۵۱ در لندن به دنیا آمد.
او تعلیم دیده در کالج ولینگتون[۲] و پمبروک بود. از گروه مطالعات شرقشناسی در رشتۀ عربی و فارسی در سال ۱۹۷۲ با درجۀ عالی فارغالتحصیل شد. یک سال پس از آن، چارلز ملویل موفق به دریافت مدرک ارشد در رشتۀ تاریخ اسلام از دانشگاه سواس[۳] شد و نهایتاً دوباره در دانشگاه کمبریج از رسالهای تحت عنوان «تاریخچۀ لرزهنگاری ایران، میان قرن هفتم تا هفدهم میلادی»[۴] در سال ۱۹۷۸ در مقطع دکتری دفاع کرد.
سوابق علمی و پژوهشی چارلز ملویل
دکتر ملویل طی سالیان متمادی مناصب علمی متعددی را عهدهدار بوده است، که عبارتند از:
- دستیار تحقیقاتی در کالج امپریال لندن، ۱۹۸۲-۱۹۷۴
- مشاور تحقیقاتی زلزلهنگاری[۵]، ۱۹۸۶-۱۹۸۲
- دستیار تدریس در مطالعات شرقشناسی در دانشگاه کمبریج، ۱۹۸۴-۱۹۸۸
- مدرس دانشگاه کمبریج، ۱۹۸۸-۲۰۰۱
- ارزیاب متون در نشرهای مختلف، ۲۰۰۱-۲۰۰۸
- استاد تاریخ ایران در دانشگاه کمبریج، ۲۰۰۸-۲۰۱۸
- استاد افتخاری کالج پمبروک از ۱۹۸۵ تا امروز
فعالیتهای پژوهشی چارلز ملویل در زمینه ایرانشناسی
ملویل همچنین رئیس مؤسسۀ مطالعات فارسی بریتانیا، نائبرئیس شورای علمی بنیاد میراث ایران و رئیس اتحادیۀ نسخ خطی اسلامی در کمبریج است.
افزون بر آن، چارلز ملویل به عنوان مدیر مؤسس پروژۀ شاهنامهپژوهی است. پروژهای که درآن برای نخستین بار میخواهند تمامی نسخههای خطی مصور شاهنامه را در بستر دیجیتال فهرست کنند تا بانک اطلاعاتی کاملی از منابع و مدارک مربوط به شاهنامۀ فردوسی را گرد آورند. این طرح با حمایت مالی فرهنگستان علوم انسانی بریتانیا پیش میرود و یکی از تحقیقات مهم در این اثر به شمار میآید.
تمرکز مطالعاتی و تخصص چارلز ملویل
از مجموع فعالیتهای این محقق برجستهی هنر تا اینجا، پر واضح است که روی علاقۀ ملویل به سوی تاریخ و تاریخنگاری ایران، البته ایرانِ سدههای میانه با تمرکز بر دوران مغول تا صفوی، معادل قرون هفتم تا یازدهم هجری است. تخصص چارلز ملویل در مطالعات متن و تصویر در نسخ خطی فارسی به ویژه شاهنامۀ فردوسی و تواریخ رسمی، به عنوان پژوهشگری برجسته به شمار میرود.
به اقتضای این علاقه، چارلز ملویل قبل و بعد از انقلاب اسلامی، سفرهای متعددی به ایران و آسیای میانه داشته است.
فهرست فعالیتهای او به مواردی که ذکر کردیم ختم نمیشود و اگر بخواهیم چند مورد دیگر را نیز عنوان کنیم، او سردبیر مؤسس گاهنامۀ پمبروک در مطالعات ایران بود که اکنون با عنوان مطالعات تاریخ فرهنگی ایران، تحت نظر انتشارات بریل[۶]، منتشر میشود. همچنین مدیر سمپوزیومهای «ایدۀ ایران» (بنیاد سودآور)[۷] و عضو دائمیِ مرکز مطالعۀ فرهنگهای خطی[۸] در دانشگاه هامبورگ، و میان سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۳، عضو هیئتمدیرۀ موسسۀ ایرانشناسی اروپا[۹] بوده است. همچنین در سال ۲۰۱۰ حامی نمایشگاه نسخ خطی و نقاشیهای ایرانی شاهنامه در موزۀ فیتزویلیام[۱۰] بود.
در حال حاضر در پوشش حمایت مالی مؤسسۀ لورهولم تراست[۱۱] در پروژهای تحت عنوان «به دست دادن تصویری از تاریخ ایران»[۱۲] مشغول به کار است که مقالاتی چند از این پروژه به قلم او منتشر شده است.
تالیفات و آثار علمی چارلز ملویل
اما جدا از همۀ این موارد، که احتمالاً فهرستی بلندبالاتر از این باشد، او نویسندۀ کتابها و مقالات پرشماری است که در اینجا تنها به موارد مهمتر اشاره خواهیم کرد[۱۳]:
هر قدم یک پادشاه: مطالعۀ تطبیقی بر روی پادشاهان و پادشاهی در جهان باستان و سدۀ میانه (۲۰۱۸)[۱۴]، خاورمیانۀ مغولان: تداوم و تحول در ایران ایلخانی (۲۰۱۶) [۱۵]، ویراستار جلد دهم تاریخ ادبیات ایران، تاریخنگاری ایران (۲۰۱۲)[۱۶]، تاریخ زمینلرزههای ایران (۲۰۰۵)[۱۷]، شاهنامهپژوهی در سه شماره (۲۰۰۶، ۲۰۱۲، ۲۰۱۸) [۱۸]، ایران صفوی (۱۹۹۶) [۱۹]، هزارۀ شاهنامۀ فردوسی (۲۰۱۰)[۲۰]، شاهنامۀ ابراهیم سلطان (۲۰۰۸)[۲۱]، هنر شاهنامۀ فردوسی (۲۰۱۰)[۲۲]، از ویراستاران جلد هفتم تاریخ ایران کمبریج.
از میان مقالات فراوان او میتوان به دو مقالۀ منتشرشدهاش در نشریۀ مقرنس اشاره کرد؛ دو مقالهای که در پی انتشار تاریخ فضلی بیگ خوزانی اصفهانی (شرح وقایع سلطنت شاه عباس)[۲۳] نوشت: «پرتوی جدید بر شاه عباس و ساخت اصفهان»[۲۴] و «حمایت شاه عباس از مقبرۀ اردبیل »[۲۵]. همچنین سه مقالۀ مهم دیگر تحت عنوان «مصورسازی تاریخ در نقاشی نسخۀ خطی عصر صفوی»[۲۶] و «دیدگاههای جدید درباب ایران صفوی: امپراتوری و جامعه»[۲۷] و «سفرنامههای شاهرخ بن تیمور»[۲۸] را میتوان در زمرۀ آثار مهم او به شمار آورد.
آثار ترجمهشدهی چارلز ملویل به فارسی
- چارلز ملویل، ترجمۀ یوسف بینا. علی یزدی و شاهنامه. پاژ، بهار ۱۳۹۵، شمارۀ ۲۱.
- چارلز ملویل، ترجمۀ لیلا عزیزیان، کورش صالحی. سال فیل، رقابت مملوکان و مغولان در حجاز در زمان حکومت ابوسعید. خردنامه: سال پنجم، بهار و تابستان ۱۳۹۴، شمارۀ ۱۴.
- چارلز ملویل، ترجمۀ محمدجعفر یاحقی، فاطمه ماهوان. مخاطبشناسی شاهنامۀ مصور (با بررسی نگارههای دو نسخه بایسنقری و داوری). جستارهای ادبی، پاییز ۱۳۹۳، شمارۀ ۱۸۶.
- چارلز ملویل، خسرو خواجهنوری. تاریخنگاری در دورۀ مغول. پیام بهارستان، پاییز و زمستان ۱۳۹۳، دورۀ دوم، سال ششم، شمارۀ ۲۴.
- چارلز ملویل. بلغان خاتون. دانشنامۀ جهان اسلام، ۱۳۷۹، شمارۀ ۴.
- چارلز ملویل، ترجمۀ محمدرضا طهماسبی. از آدم تا آباقا، برقراری ترتیب تازه در تاریخ توسط قاضی بیضاوی (۱و ۲). آینۀ میراث، ۱۳۸۷، ضمیمۀ شمارۀ ۱۴.
- چارلز ملویل، ترجمۀ شرفالدین خراسانی. زمینۀ تاریخنگاری. کیهان فرهنگی، خرداد و تیر ۱۳۷۵، شمارۀ ۱۲۷.
- چارلز ملویل، ترجمۀ شرفالدین خراسانی. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، کلک، مهر و آبان ۱۳۷۳، شمارۀ ۵۵ و ۵۶.
- چارلز ملویل، ترجمۀ اوانس اوانسیان. تحقیقات ایرانی: نیشابور و زلزله. آینده، سال نوزدهم، دی تا اسفند ۱۳۷۲، شمارۀ ۱۰ تا ۱۲.
- چارلز ملویل، ترجمۀ محمدحسن گنجی. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. آینده، سال هفدهم آذر تا اسفند ۱۳۷۰، شمارۀ ۹ تا ۱۲.
پیوندهای مرتبط
ایمیل چارلز ملویل:
وبگاه شاهنامهپژوهی:
آکادمیا:
https://cambridge.academia.edu/CharlesMelville
منابع
http://persian.pem.cam.ac.uk/people/professor-charles-melville
https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_P._Melville
https://www.ames.cam.ac.uk/people/professor-charles-melville
https://www.bloomsbury.com/ca/author/charles-melville
https://www.martinrandall.com/professor-charles-melville
این ویدئو از سخنرانی چارلز
ملویل دربارۀ «هنر کتابآرایی» و «نشر فرهنگ ایرانی» است:
پینوشت
[۴]. The historical seismicity of Iran from the ۷th to the ۱۷th century
[۵]. CEGB-Nuclear Electric
[۶]. Studies in Persian Cultural History
https://brill.com/view/serial/SPCH
[۷]. https://www.soas.ac.uk/smei-cis/events/idea-of-iran/
[۸]. CMSC
[۹]. Societas Iranologica Europaea
[۱۰]. Fitzwilliam Museum
[۱۱]. Leverhulme Trust
[۱۲]. Visualizing Persian history
[۱۳]. برای مشاهدۀ فهرستی از آثار مهم ملویل به این نشانی بروید:
https://www.ames.cam.ac.uk/sites/www.ames.cam.ac.uk/files/melville_publications.pdf
[۱۴]. Mitchell, Lynette; Melville, Charles, Every Inch a King: Comparative studies on kings and kingship in the ancient and medieval worlds Leiden: Brill (۲۰۱۸).
https://www.amazon.com/Every-Inch-King-Comparative-Governance/dp/B۰۱A۰CWJ۲Y
[۱۵]. Melville, Charles; Nicola, Bruno, The Mongols&#۸۲۱۷; Middle East: Continuity and transformation in Ilkhanid Iran Leiden: Brill (۲۰۱۶).
https://www.amazon.com/Mongols-Middle-East-Transformation Civilization/dp/۹۰۰۴۳۱۱۹۹۸
[۱۶]. Melville, Charles, Persian Historiography, Vol. X of A History of Persian Literature London: Tauris (۲۰۱۲).
https://www.amazon.com/Persian-Historiography-History-Literature-Vol/dp/۱۸۴۵۱۱۹۱۱۸
[۱۷]. Melville, Charles; N. N. Amraseys, A History of Persian Earthquakes Cambridge: Cambridge University Press (۲۰۰۵).
https://www.amazon.com/Earthquakes-Cambridge-Ambraseys-Melville-Paperback/dp/B۰۱۱SJDXFK
این کتاب به فارسی ترجمه شده است.
[۱۸]. Shahnama Studies
[۱۹]. Safavid Persia (۱۹۹۶)
https://brill.com/view/title/۱۹۵۸۱
https://books.google.com/books/about/Shahnama_Studies_II.html?id=v-R۵DwAAQBAJ
https://brill.com/view/title/۳۵۸۹۲
[۲۰]. Millennium of the Shahnama of Firdausi’ (Iranian Studies, ۲۰۱۰, with Firuza Abdullaeva)
[۲۱]. Abdullaeva, Firuza; Melville, Charles, The Persian Book of Kings. Ibrahim Sultan’s Shahnama (Oxford: Bodleian Library, ۲۰۰۸).
https://www.amazon.com/Persian-Book-Kings-Shahnama-Treasures/dp/۱۸۵۱۲۴۳۴۶۱
[۲۲]. Melville, Charles; Brend, Barbara, The art of Ferdowsi’s Shahnameh (London: ۲۰۱۰).
https://www.amazon.com/Epic-Persian-Kings-Ferdowsis-Shahnameh/dp/B۰۰FKYVBH۲
[۲۳]. در سال ۲۰۱۵ با همکاری کیومرث قرهاغلو این کتاب منتشر شد:
A Chronicle Of the Reign of Shah &#۸۲۱۶;Abbas, Fazli Beg Khuzani Isfahani, Edited by Kioumars Ghereghlou; Charles Melville.
https://www.akademika.no/chronicle-reign-shah-abbas/isfahani-fazli-beg-khuzani/۹۷۸۰۹۰۶۰۹۴۴۹۵
[۲۴]. “New light on Shah ‘Abbas and the construction of Isfahan”, Muqarnas ۳۳ (۲۰۱۶), pp. ۱۵۵-۷۶.
[۲۵]. “Shah ‘Abbas’s patronage of the dynastic shrine at Ardabil”, Muqarnas ۳۷ (۲۰۲۰), pp. ۱۰۹-۳۶.
[۲۶]. “The illustration of history in Safavid manuscript painting”, in Colin P. Mitchell (ed.).
ترجمۀ فارسیِ من را از این مقاله با عنوان «مصورسازی تاریخ در نسخۀ خطی عصر صفوی» میتوانید در چهارمین شمارۀ فصلنامۀ مطالعات هنرهای زیبا در نشانی https://artstudiessj.ut.ac.ir/ بخوانید.
[۲۷]. New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society (London, ۲۰۱۱), pp. ۱۶۳-۹۷.
[۲۸]. “The itineraries of Shahrukh b. Timur (۱۴۰۵-۴۷)”, in D. Durand-Guédy (ed.) Turko-Mongol Rulers, Cities and City Life (Leiden, ۲۰۱۳), pp. ۲۸۵-۳۱۵.
بدون دیدگاه